மகாராஷ்டிர மாநிலம் நாசிக்கில் உள்ள உலகப் புகழ்பெற்ற திரிம்பகேஸ்வரர் ஜோதிர்லிங்கக் கோயிலில், பல நூற்றாண்டுகளாக மறைந்திருந்த ஒரு வரலாற்றுப் பொக்கிஷம் அண்மையில் வெளிச்சத்திற்கு வந்துள்ளது. கோயில் வளாகத்தில் உள்ள ‘அமிர்த குண்டம்’ என்ற வரலாற்றுச் சிறப்புமிக்க குளத்தை இந்தியத் தொல்பொருள் ஆய்வுத் துறை தூய்மைப்படுத்தியபோது, அதன் அடியில் சேற்றுக்கு நடுவே கம்பீரமாக வீற்றிருந்த பழங்கால சிவலிங்கம் ஒன்று கண்டெடுக்கப்பட்டுள்ளது. சுமார் 65 அடி ஆழமுள்ள இக்குளத்தில் பல தசாப்தங்களாகத் தேங்கியிருந்த வண்டல் மண்ணை நிதானமாக அகற்றியபோது நிகழ்ந்த இந்த கண்டுபிடிப்பு, பக்தர்களையும் வரலாற்று ஆய்வாளர்களையும் ஒரே நேரத்தில் வியப்பில் ஆழ்த்தியுள்ளது.
இந்த சிவலிங்கத்தின் தொன்மை குறித்த துல்லியமான ஆய்வுகள் இன்னும் முழுமையடையவில்லை என்றாலும், இது 240 முதல் 335 ஆண்டுகள் வரை பழமையானதாக இருக்கலாம் என்று கருதப்படுகிறது. குறிப்பாக, 1690-ல் ஔரங்கசீப்பின் படையெடுப்பின்போது முகலாயர்களிடமிருந்து லிங்கத்தைப் பாதுகாப்பதற்காக அது குளத்து நீரில் மறைத்து வைக்கப்பட்டிருக்கலாம் என்ற சுவாரசியமான வரலாற்றுத் தகவலும் நிலவுகிறது. நாசிக் பகுதிக்கே உரிய, எரிமலைக் குழம்புகளால் உருவான மிக வலிமையான ‘பாசால்ட்’ (Basalt) பாறைகளால் செதுக்கப்பட்டதாலும், தண்ணீருக்கு அடியில் வண்டல் மண் போர்த்தியபடி சூரிய ஒளி படாமல் இருந்ததாலும், இத்தனை நூற்றாண்டுகள் கடந்தும் இந்தச் சிலை ஒரு சிறு கீறல்கூட இன்றி மிகப்பொலிவுடன் பாதுகாப்பாக இருப்பது இயற்கை தந்த பெரும் ரகசியமாகப் பார்க்கப்படுகிறது.